Openbaar ≠ open: de WOZ-paradox uitgelegd

WOZ-gegevens zijn in Nederland “openbaar” verklaard: iedereen mag de WOZ-waarde van een woning opzoeken. Toch is er géén landelijke open dataset die je vrij kunt downloaden en hergebruiken. Die spanning – openbaar ≠ open – leidt vaak tot misverstanden bij data teams. In dit artikel leggen we uit waar die paradox vandaan komt, wat je wél en niet kunt doen, en hoe je er als developer verantwoord mee omgaat.

TL;DR

Openbaar betekent: in te zien voor iedereen (bijv. via WOZ-waardeloket). Open data betekent: vrij herbruikbaar, bulk, met een open licentie. Dat zijn verschillende dingen.
Er is geen landelijke, volledig open bulkdataset met WOZ-waarden. Massaal opvragen of scrapen van loketten is niet toegestaan.
Niet-woningen (bedrijven) vallen onder strengere regels (gerechtvaardigd belang). Persoonsgegevens en taxatieverslagen zijn niet openbaar.
Gemeenten en het Kadaster balanceren privacy, uitvoerbaarheid en kwaliteit. Daarom zijn toegangsvormen en licenties genuanceerd.
WozApi helpt met consistente JSON, licentie- en ketenbewuste integraties, en duidelijke documentatie – zonder de spelregels te omzeilen.

Schematische weergave van de WOZ-keten: gemeenten → LV-WOZ (Kadaster) → publieksloketten en producten — De WOZ-keten: gemeenten registreren, Kadaster beheert de landelijke voorziening, en publieks- en professionele loketten leveren verschillende zichtlagen.

Openbaar versus open data: twee begrippen, twee regimes

Dat WOZ-waarden “openbaar” zijn, komt voort uit de Wet WOZ. Het uitgangspunt: de vastgestelde waarde van onroerend goed – met name woningen – mag publiek worden ingezien. Dit is geen vrijbrief voor onbeperkte download, hergebruik of geautomatiseerde extractie. “Openbaar” gaat over inzage; “open data” gaat over hergebruik, licenties en distributievormen (bulk, API’s, exportbestanden).

Open data hoort gepaard te gaan met een open licentie (bijv. Creative Commons), heldere gebruiksvoorwaarden, en technische voorzieningen voor schaalbaar hergebruik (bulk, paginering, stabiele API’s). Bij WOZ ontbreekt een landelijke open bulkdataset met zo’n brede hergebruikslicentie. In plaats daarvan krijgen we publieksloketten met gebruiksvoorwaarden, en professionele producten met contractuele kaders.

“Openbaar” = je mag het zien. “Open data” = je mag het (meestal) vrij hergebruiken, downloaden en combineren – vaak op schaal. WOZ valt in de eerste categorie, niet automatisch in de tweede.

De keten in het kort: van gemeente tot loket

Gemeenten bepalen jaarlijks de WOZ-waarde en leveren die aan de Landelijke Voorziening WOZ (LV-WOZ), beheerd door het Kadaster. Vanuit die landelijke voorziening worden verschillende diensten bediend:

Publieksdienst: WOZ-waardeloket – object voor object de WOZ-waarde van woningen inzien.
Professionele producten: o.a. Kadaster-diensten zoals WOZ+ met uitgebreidere kenmerken en afnemersvoorwaarden.
Gemeentelijke dataportalen: sommige gemeenten publiceren (delen van) WOZ-informatie als open data, met eigen frequenties en licenties.

Elke laag heeft andere doelen, grenzen en licenties. Het publieksloket voorkomt massa-extractie, professionele producten borgen kwaliteit en rechtmatigheid via contracten, en gemeentelijke open data is vaak lokaal en heterogeen.

Kaartillustratie van adressen en objecten gekoppeld aan WOZ-waarden — Adressen en objecten zijn goed te koppelen aan geo-bronnen (BAG/BGT), maar WOZ-waarden zelf zijn niet landelijk als open bulk beschikbaar.

Wat is er wél openbaar en wat niet?

Wél openbaar

WOZ-waarde van woningen via het WOZ-waardeloket (per adres/object, met beperking op aantal verzoeken en zonder massale machine-extractie).
In veel gevallen: recente en enkele historische taxatiejaren zichtbaar in het loket (informatief; niet als bulk-download).
In sommige gemeenten: open datapublicaties van (delen van) WOZ-informatie, vaak met eigen datamodel, actualiteit en licentie (bijv. Amsterdam).

Niet open (of beperkt)

Geen landelijke, vrij herbruikbare bulkdataset met alle WOZ-waarden. De landelijke voorziening levert geen open bulk voor algemeen hergebruik.
Geautomatiseerd massaal opvragen (scrapen, harvesting) van publieksloketten is niet toegestaan volgens gebruiksvoorwaarden.
Niet-woningen (bedrijven) vereisen doorgaans een gerechtvaardigd belang voor detailinzage buiten de publiek toegankelijke kanalen.
Persoonsgegevens (eigenaren, BSN, aanslagen) zijn niet openbaar. De WOZ-waarde is niet hetzelfde als fiscale persoonsgegevens.
Taxatieverslagen zijn bedoeld voor belanghebbenden (eigenaren/gebruikers) en zijn geen open data; downloaden/hergebruiken is beperkt en vaak persoonlijk geauthenticeerd.

Waarom die grenzen? Drie goede redenen

Privacy en proportionaliteit: hoewel de WOZ-waarde op zichzelf geen direct persoonsgegeven is, kan massale koppeling tot herleidbaarheid leiden. Beperkte toegang verkleint dat risico.
Uitvoerbaarheid en eerlijk speelveld: een publieksloket moet voor burgers beschikbaar en stabiel blijven. Bulk-access via datzelfde kanaal zou het systeem belasten en oneerlijke voorsprongen creëren.
Kwaliteit en context: professionele producten leveren extra metadata, correctiemechanismen en service-afspraken.